Je koopt een ketting, draagt hem drie dagen — en dan zie je een rode, jeukende rand op je huid. Of een groene streep die niet van de ketting maar van jou lijkt te komen. Vervelend, en meestal niet de schuld van het ontwerp: het zit in het metaal dat eronder verstopt zit.
Rode uitslag en groene huid zijn twee verschillende problemen
Ze worden vaak op één hoop gegooid, maar de oorzaak is niet dezelfde.
Rode, jeukende, soms schilferende huid is een contactallergie. In Nederland is nikkel daarbij de meest voorkomende veroorzaker. Naar schatting reageert ongeveer een op de tien vrouwen erop en een aanzienlijk kleiner deel van de mannen. Zo'n allergie ontstaat door herhaald contact en gaat daarna niet meer weg: ben je er een keer overheen, dan blijft je huid er levenslang op reageren. Het enige wat werkt is contact vermijden.
Groene of grijszwarte afdrukken op je huid zijn geen allergie. Dat is oxidatie: koper in de legering reageert met zweet, handzeep, bodylotion of parfum en laat een gekleurd spoor achter. Het is onschuldig, het gaat met water van je huid af en het zegt niets over jouw gevoeligheid — alleen iets over de kwaliteit van het metaal onder de laag.
Wat de Europese regels wél en niet verbieden
Nikkel in sieraden is niet verboden. Wat begrensd is, is de hoeveelheid nikkel die uit het sieraad naar je huid vrijkomt. Voor sieraden die langdurig contact met de huid maken geldt in de EU een maximum van 0,5 microgram nikkel per vierkante centimeter per week. Voor staafjes die door een verse piercing gaan is de norm strenger: 0,2.
Dat is precies waarom staal met nikkel erin toch als huidvriendelijk verkocht mag worden. Het nikkel zit chemisch vastgelegd in de legering en komt er nauwelijks uit. "Nikkelvrij" op een sieradenpagina betekent in de praktijk dus bijna altijd er komt geen nikkel vrij, en niet er zit geen nikkel in. Voor de meeste mensen maakt dat geen verschil. Ben je zwaar overgevoelig, dan wel.
Materiaal voor materiaal
316L chirurgisch staal
Bevat ongeveer 10 tot 14 procent nikkel, maar geeft er extreem weinig van af. Het is waterbestendig, verkleurt niet en blijft in de sportschool en onder de douche gewoon zitten. Voor de grote meerderheid met een nikkelallergie is dit prima draagbaar. Wie heftig reageert, kan er alsnog last van krijgen — bij een bekende allergie is een dag proefdragen slimmer dan meteen een set kopen.
Titanium
Nikkelvrij, licht en de veiligste keuze bij een uitgesproken allergie. Nadeel: het assortiment is beperkt en fijn zetwerk met steentjes wordt er weinig in gemaakt.
14 karaat geelgoud, stempel 585
585 betekent 58,5 procent puur goud. De rest is meestal zilver, koper en een beetje zink. Nikkel wordt in Europees geelgoud vrijwel niet meer gebruikt, waardoor massief 14 karaat geelgoud voor de meeste gevoelige huiden goed uitpakt. Dit is de reden dat mensen met jarenlange oorbelproblemen vaak uitkomen bij gouden oorknoppen van 14 karaat: geen laagje dat wegslijt, geen basismetaal dat na een half jaar tevoorschijn komt.
Witgoud
Hier moet je opletten. Witgoud is geelgoud dat wit is gemaakt met een ander metaal, en dat was traditioneel nikkel. Bovendien ligt er een dun laagje rodium over. Zolang dat laagje intact is merk je niets; slijt het na een paar jaar dagelijks dragen weg, dan komt de legering eronder in contact met je huid. Vraag bij witgoud dus of het nikkelvrij is gelegeerd, bijvoorbeeld met palladium, en reken op herrodineren als onderhoudspost.
925 zilver
92,5 procent zilver, aangevuld met koper. Nikkel hoort er niet in, maar zit soms wel in een sluiting, een veerring of een verguldlaag. Zilver kan bovendien aanslaan en dan een donkere afdruk geven — dat is geen allergie, dat is aanslag.
Verguld messing en modesieraden
Dit is de categorie waar de meeste klachten uit komen. Een dun goudlaagje over messing of een onbekende legering houdt het een paar maanden. Daarna raakt basismetaal je huid, en dat is precies het moment dat groene vingers en jeukende oorlellen beginnen. Niet per definitie slecht — voor een sieraad dat je een paar keer per jaar draagt is het genoeg — maar het is geen materiaal om elke dag in te leven.
Wat je zelf kunt doen
- Droog houden. Zweet, zeep en chloor versnellen zowel nikkelafgifte als oxidatie. Doe je sieraden af voor het zwemmen en de sportschool, of kies bewust staal voor die momenten.
- Spoel af en droog na. Vooral na zee en zwembad. Dertig seconden onder de kraan en een zachte doek voorkomt maanden schade.
- Geen parfum op de plek waar je sieraad zit. Alcohol en olie vreten aan verguldlagen.
- Vertrouw niet op transparante nagellak. Het is een populaire tip, maar de laag slijt binnen dagen weg en kan zelf irriteren. Een noodoplossing voor één avond, geen oplossing.
- Bewaar droog en apart. Een zakje of doosje per sieraad voorkomt krassen en vertraagt aanslag.
Zo koop je gericht
Vier vragen die je bij elk sieraad kunt stellen, ongeacht de winkel:
- Welk materiaal zit er onder de kleur — massief metaal of een laagje?
- Staat er een stempel op, zoals 585, 750 of 925?
- Bij witgoud: waarmee is het wit gelegeerd?
- Draag ik dit dagelijks of incidenteel? Dagelijks dragen rechtvaardigt massief materiaal.
Draag je iets echt elke dag, dan is massief goud op de lange termijn vaak goedkoper dan drie keer een verguld exemplaar vervangen. Een Figaro collier in 14 karaat geelgoud gaat decennia mee en houdt restwaarde. Wil je iets waar water, zweet en dagelijks gebruik niets mee doen, dan is een schakelarmband van 316L staal voor een fractie van dat bedrag de praktische keuze.
Wanneer je er een arts bij haalt
Blijft de uitslag na het afdoen van het sieraad langer dan een paar dagen bestaan, breidt hij zich uit naar plekken die geen contact hadden, of komen er blaasjes of een open wond bij: ga naar de huisarts. Wil je zekerheid over de oorzaak, dan kan een dermatoloog een epicutane test doen — een plakkertest op je rug waarmee wordt vastgesteld waar je precies op reageert. Dat is nuttiger dan blijven gokken, want daarna weet je voor de rest van je leven waar je op moet letten.